Reklam
Ben Duydum

Türkiye Dış Borçlarının Tarihî Seyri Osmanlı’da Dış Borçlanma ve Cumhuriyet’e Devreden Dış Borçlar

Türkiye Dış Borçlarının Tarihî Seyri Osmanlı’da Dış Borçlanma ve Cumhuriyet’e Devreden Dış Borçlar
Reklam

Türkiye Dış Borçlarının Tarihî Seyri

Osmanlı’da Dış Borçlanma ve Cumhuriyet’e Devreden Dış Borçlar

Osmanlı iç borçlanması, dış borçlanmasına göre çok daha önce başlamıştır.

Osmanlı ilk dış borcunu aldığı 1854’ten Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar toplam 41 adet dış borç anlaşması imzalamıştır.

1875 yılında dış borç stokunun bütçeye oranı %25’tir (Bulut, 2008).

Osmanlı, 1875 yılında dış borç ödemesini yapamayacağını (moratoryum) ilan etmiş ve Nisan 1876’da dış borç ödemelerini tamamen durdurmuştur.

1881 tarihindeki Muharrem Kararnamesi ile dış borçlarda yeniden yapılanmaya gidilmiş ve Düyun-u Umumiye İdaresi kurulmuştur.

Bu İdare, dış borç ödemelerini güvence altına alacak vergi ve harç gibi gelirlerin toplanması yetkisini almıştır.

Moratoryum ilan edildiğinde Osmanlı’nın dış borç  stoku 239 milyon Osmanlı lirasıdır.

Dış borçlar, Osmanlı Devleti çöktükten sonra Osmanlı topraklarında kurulan devletler arasında paylaştırılmış ve en büyük borç yükünü Türkiye üstlenmiştir.

1925 yılında Osmanlı borçlarının üçte ikisinin Türkiye tarafından ödenmesi kararlaştırılmıştır.

Türkiye’nin payına düşen 107,5 milyon altın Osmanlı lirası tutarındaki borcun ödenmesi için Düyun-u Umumiye İdaresi ile 13 Haziran 1928 tarihinde Paris’te bir anlaşma imzalanmıştır.

Osmanlı’dan kalan borçların son taksitinin ödeme tarihi, ilk borçlanma tarihinden tam bir yüzyıl sonra 25 Mayıs 1954’tür.

Osmanlı Devleti’nin, Kırım Savaşı’nın etkisiyle ilk kez 1854 yılında gayrimüslim ülkelerden borçlanmaya başlamasında, Galata Bankerlerinin aracılık rolleri kayda  değerdir.

İlk yıl 5 milyon İngiliz Poundu borçlanan Osmanlı, ikinci yıl 5 milyon Pound daha borçlanmış ve borçlanma trendi âdeta patlama yaparak devam etmiştir.

1877 yılında 191 milyon İngiliz Poundu ana para ve 62 milyon İngiliz Poundu da faiz olmak üzere toplam borç tutarı 253 milyon İngiliz Poundu dolayındadır.

Bu borçlar karşılığı, Mısır Vergisi; Bursa ve Edirne ipek aşarları; Midilli, Balıkesir ve İzmir zeytinyağı aşarları; Halep, Adana, Suriye, Yanya, Trabzon, Bursa, Aydın, Menteşe, Konya gelirleri; Edirne, Tuna ve Selanik vilayetleri gelirleri; Anadolu ağnam vergisi ve İstanbul tütün rejisi gelirleri teminat olarak gösterilmiştir (Toprak, 1999a).

Esasen, 191 milyon Sterlin dolayındaki anapara borcun nominal değeri ile satış fiyatı farklı olmuş ve satış fiyatının düşüklüğünden ötürü, yapılan borçlanmanın ancak %53’ü fiilen Osmanlı’nın eline geçmiştir.

Borçların %90’ı gerçek kişilerden ve bankalardan alınmıştır.

1881 Muharrem Kararnamesine göre borçların menşe ülkeler itibarıyla dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Osmanlı borçlarının ülkelere göre dağılımı
(1881)
Ülke Pay (%)
Fransa 40,00
İngiltere 29,00
Türkiye (iç borç) 7,93
Hollanda 7,60
Almanya 4,70
İtalya 2,60
Avusturya-Macaristan 0,97
Diğer 7,20
Toplam 100,00

Kaynak: Devlet İstatistik Enstitüsü, Türkiye’de Toplumsal ve Ekonomik Gelişmenin 50 Yılı, 1973, s. 18.

Tablo 8.9’da görüldüğü gibi, borçların ağırlıklı kısmı Fransa ve İngiltere’ye olan borçlardan oluşmaktadır.

1914 yılındaki dış borçlar toplamı Düyun-u Umumiye yönetiminin Paris Maliye Konferansı’na verdiği rapora göre 153,7 milyon Osmanlı Lirasıdır. Toplam borçların devlet gelirlerine oranı ise %28,2 düzeyindedir.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ